Το κείμενο που παραθέτουμε είχε πρωτοδημοσιευθεί στο περιοδικό "Βόρειο Σέλας". Αποτελεί απόσπασμα από τα "Κριτικά Ταξίδια" του Πέτρου Βλαστού (έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του πρωτοτύπου) το οποίο δεικνύει μοναδικές πτυχές της Ελληνικής νοήσεως. Όπως είχε τότε εισαγωγικά γραφτεί :
Ιδού λοιπόν, στην γυμνή και απροσποίητη αποκαλυπτική του, ηρωικήν θα έλεγα, σε μια εποχή δογματικής ανάρετης σάπιας ηθικολογίας και ορθοπολιτικού φαρισαϊσμού, ευθυκρισίαν και φιλαλήθεια, ένα πραγματικό διαμάντι, πού επειγόντως “έπρεπε” οι Πάπες της τρανσβεστικής ορθοφροσύνης να παραχώσουν και να θάψουν- και μαζί με αυτό, την Αλήθεια! Και φυσικά καί το Έθνος - -διότι, κατά την σοφήν διδαχήν του Διονυσίου Σολωμού, “το Έθνος πρέπει να μάθη να θεωρή εθνικόν ό,τι είναι αληθές”!!!!
Έγινε τόσος λόγος στο “Νουμά” για κοινωνικά ζητήματα, και τόσες θεωρίες κουντρίσανε και σπιθοβόλησαν, που παράταιρο ίσως είναι να βγω τώρα και γω να πω την γνώμη μου, Ομολογώ πως καμπόσο δίσταξα προτού αποφασίσω να καταπιαστώ θέμα τόσο δύσκολο, γιατί σε τέτοια ξεσκαλίσματα δε φτάνει μόνο η φιλοσοφική περιέργεια μα χρειάζεται και η καλοσύνειδη και επίμονη μελέτη - πράμα που δε μου στάθηκε βολετό επιστημονικά. Ελπίζω πάντα όμως πως, αν και λαλητής αλαργινός, δε θα χαθεί ολότελα στο απόμακρο η φωνή μου- όχι πως θα πω τίποτε καινούρια πράματα, μα γιατί θαρρώ πως αρκετοί θα βρούνε σκόρπιες και ξεμονωμένες ιδέες τους συμαζεμένες εδώ σε ένα σύστημα και συγκεντρωμένες σε λογική ομοδεσιά, Κατά βάθος όλα αφτά είναι ζητήματα νέβρων, καταγωγής ίσως, όμως ίσια ίσια για αφτό μου αρέσει να βρίσκω ΄ποιανού τα νέβρα συντονίζουνται με τα δικά μου και ποιανού χοροπηδούνε και ταντανίζουνται με διαφορετικό σκοπό.
Και μου φάνηκε πως τούτη τη φορά, καθώς και πάντα στις θεωρητικές πολεμικές, η διχογνωμία αιτιολογείται όχι τόσο από τα πράματα ή αντίμαχα δόγματα, όσο από την κακή συνεννόηση στους όρους κ' έλλειψη ακριβολογίας στις κεφαλικές έννοιες. Nomina debent naturis rerum conguere είναι λόγος του Θωμά Ακουϊνα, κι από τη θεολογία μπορεί πολύ ωφέλιμα να κατέβει και στις κοινωνικές μελέτες.
Γι' αφτό λοιπόν, αν και προσπαθώντας να ξηγήσω πρώτα από όλα την ατομική μου γνώμη, όμως θα κοιτάξω κιόλας να ξεσκονίσω και να ξετινάξω μερικές ειδωλολατρικές ονομασίες και να ξεστραγγίσω κάποιους ορισμούς.
Έχουμε, αρχίζοντας, να ξεχωρίσουμε το θέμα μας σε δύο, στο γενικό ή αξιωματικό και στο ειδικό ή εφαρμολογικό.
Α) Το γενικό. Ποιος είναι ο σκοπός της κοινωνίας;
Δεν είδα πουθενά να το πούνε καθαρά όσοι μιλήσανε πριν από μένα, μα συμπεραίνω πως εννοούνε για σκοπό της κοινωνίας την εφτυχία και την προκοπή, των περισσοτέρων και όχι όλων των ανθρώπων που κάνουνε μια κοινωνία, γιατί θαρρώ πως κι οι πιο ιδεολόγοι σοσιαλιστές δεν το ελπίζουνε με την καρδιά τους πως γίνεται να αληθέψουν τα μακαριστά όνειρά και οι παραδεισένιες ουτοπίες, πως γίνεται να χαθούνε σύριζα η αρώστια και η κακομοιριά, η ανισότητα και η ψοφιοσύνη, το ψέμα και η σκλαβοψυχιά.
Το δέφτερο σπουδαίο δόγμα που ξεσηκώνω από τα γραφούμενα των προδρόμων μου, είναι πως η προκοπή της κοινωνίας κατορθώνεται με την βοήθεια του νόμου του ξεδιαλεγμού και της ξετυλιξιάς. Με άλλα λόγια η θεωρία που ξηγά το ανέβασμα της ζωϊκής οργάνωσης από το πρωτόπλασμα στον άνθρωπο, την εφαρμόζουνε σύψυχη και στην κοινωνία και στην φυλή.
Τη φυλή δεν τη μνημονέβουνε ονομαστά μα δεν ξέρω αν τη σιωπήσανε γιατί δεν τη προσέξανε ή γιατί νομίζουν πως οι φυλές όλες είναι ισοδύναμες, αν όχι από μιας αρχής μα γιατί όλες όμοια μπορούνε (κατά την καλόκαρδη μα κοντόβλεπτη γνώμη μερικών) να τελειοποιηθούνε και να ανέβουνε και να δυναμώσουνε φτάνει να τους δοθούνε η κατάλληλη αναθροφή και τα απαιτούμενα μέσα.
Όπως και αν είναι μας αρκεί να ξεδιακρίνουμε εδώ την κοινωνία από τη φυλή και να παραδεχτούμε πως είναι υπόστασες ξεχωριστές.
Αναφέραμε το νόμο της ξετυλιξιάς. Τυχαίνει, νομίζω, και δω ό,τι έτυχε πολλές φορές στην ιστορία της φιλοσοφίας και της επιστήμης. Μόλις βρεθεί κάποιος νόμος που κυβερνά μερικά φυσικά φαινόμενα, αμέσως βιάζουνται οι σοφοί να τον εφαρμόσουνε και σε άλλες σειρές φαινόμενα δίχως πρώτα να καλοξετάσουν αν τα περιστατικά και τα ειδικά χαρακτηριστικά της καθεμιάς σειράς επιτρέπουν αφτό το ξάπλωμα του νόμου έτσι ολοκληρωτικά κι απόλυτα. Αφτού φταίει σημαντικά το ανθρώπινο μυαλό, και μάλιστα το ψεφτοκλασικό, που προσπαθεί πάντα να αποφύγει κάθε κούραση, και για αφτό προτιμά τις απλόγραμμες λογικές, και τα συμετρικά δόγματα, και κάθε αλήθεια που του φαίνεται άξια να γίνει γενικός τύπος και να κυριαρχήσει και κει ακόμα όπου το μάτι του ερεβνητή δεν αγνάντεψε καμιά θεμελιωμένη γνώση. Δε λέω πως δεν πρέπει να γίνεται αφτό, μα λέω πως σπρώχνει την επιστήμη σε προδικαστικές αποφάσεις και συχνά γίνεται αιτία να ριζωθούνε στρεβλωτικές πρόληψες. Η μονοκόματη εφαρμογή κάποιου φυσικού νόμου από μια επιστήμη σε άλλη - δηλαδή από μιαν αράδα φαινόμενα σε άλλη ξένη αράδα- γίνεται πολύ συχνά από τις φυσικές επιστήμες στην ηθική, στην ψυχολογία και στην κοινωνιολογία, και θα τη βάφτιζα φυσιολατρική ψεφταπάτη. Κάτι τέτοιο μου φαίνεται πως λαχαίνει και με το νόμο της ξετυλιξιάς. Η επιστήμη το θεωρεί αποδειγμένο πια πως στη ζωή νικούνε οι πιο δυνατοί και οι πιο κατάλληλοι και πως οι φύτρες και τα είδη έτσι ασυνείδητα και επίμονα καλιτερέβουν ολοένα. Τη νομοθεσία τούτη την κουβαλήσανε σύξυλη και στην ανθρώπινη φυλή. Αφίνοντας όμως κατά μέρος το ρώτημα αν κάθε ξετυλιξιά είναι και καλλιτέρεψη, έχουμε να παρατηρήσουμε τα ακόλουθα.
α) Πως σε κοινωνίες κάπως προχωρημένες δεν είναι πια μόνο οι πιο δυνατοί που κάνουνε το σόϊ της φυλής. Οι δυνατοί είναι από φυσικό τους και πολεμικοί, κι η αρπαχτική τους ιδιοσυγκρασία τούς ρίχνει σε κίντυνους και τους καταστρέφει πολύ πιο γλήγορα από τα άλλα μέλη μιας φυλής -και στα ζώα τα συναγελαστικά και στους ανθρώπους- που δεν είναι στον ίδιο βαθμό γενναιόκαρδα.
Ακολουθεί λοιπόν ότι τα παιδιά των παληκαριών είναι λιγοστά ενώ οι συντηρητικοί βρίσκουν την εφκαιρία με την προστασία του ηρωϊσμού των δυνατώνε να πολλαπλασιάζουνε το σόϊ τους. Κι έτσι, αν κι αληθέβει ο νόμος πως ως σύνολο ξεειδικέβεται ο φυλετικός οργανισμός, όμως δεν πρέπει να ξεχνούμε πως η αλλαγή γίνεται με μέσους όρους κι όχι με την άμεση κι απόλυτη υπερνίκηση του μικρού αριθμού των ηρώων.
β) Πως ο περιορισμός αφτός του νόμου της ξετυλιξιάς φανερώνεται πολύ πιο ενεργητικός όσο πιο πολιτίζεται η κοινωνία και λιγοστέβει ο πολεμικός συναγωνισμός από φυλή σε φυλή. Στις πιο μεγάλες κι εθνικά βάσιμες κοινωνίες καταντά μάλιστα να δουλέβει με δυσκολία ο νόμος της ξεχωρισιάς του καλίτερου, ίσως μάλιστα να αναποδογυρίζεται και να παρουσιάζεται έτσι ο ξεπεσμός της φυλετικής αξίας. Τέτοιος, θαρρώ, στάθηκε ένας από τους λόγους που βουλιάξανε τα κοσμοκρατορικά έθνη. Η Pax Romana, περισσότερο ίσως κι από τους βαρβάρους, έσπρωξε το ρωμαϊκό κράτος στον όλεθρο.
