Η μαγεία και ο Σαμανισμός αποτελούν ένα από τα πρώτα στάδια θρησκευτικών τελετουργιών στις πρωτόγονες κοινότητες, αποτελώντας την αρχαιότερη μορφή όλων των μυστηριακών πρακτικών διεύρυνσης της συνειδητότητας, που επιτυγχάνονταν υπό τους ήχους τύμπανων αλλά και την χρήση παραισθησιογόνων φυτών.
Η λέξη «σαμάν» χρησιμοποιείται ως γενικός όρος που χαρακτηρίζει τους ιερείς μάγους των πρωτόγονων φυλών.
Σύμφωνα με τους ανθρωπολόγους, ο Σαμανισμός κατατάσσεται στα θρησκευτικά και τα σχετικά με τη μαγεία φαινόμενα, όπου ο ιερέας Σαμάνος αποτελεί σημαντικό και ιερό μέλος της φυλής, είναι μάντης, μάγος, θεραπευτής, αλλά και ο μεγάλος «εξουσιαστής της έκστασης».
Κατά τις Σαμανιστικές τελετές ο σαμάνος πέφτει σε «έκσταση» (1) αποχωριζόμενος από το σώμα του, ελευθερώνοντας την ψυχή του, και ενεργοποιώντας το «εσωτερικό του μάτι» για να συναντήσει πνεύματα προγονών αλλά και τους Θεούς, τόσο στον Ουρανό όσο και στον κάτω κόσμο. Σε αυτή την «καταληπτική κατάσταση» ο σαμάνος αποκτά υπερφυσικές δυνάμεις, όπως πυροβασία, τρύπημα μελών του σώματος δίχως αιμορραγία κ.λ.π.
Ο Σαμάνος συχνά ταυτίζεται με ένα ιερό ζώο-οδηγητή του, του οποίου τις ιδιότητες αποκτά, με συναρπαστικότερη όλων «το μαγικό πέταγμα», η αιώρηση του πνεύματος συνήθως μέσα από το τοτέμ ενός πτηνού. Σύμφωνα με την σαμανιστική παράδοση κάποτε όλοι οι άνθρωποι είχαν την ικανότατα να πετούν, οι θεοί όμως λόγω της ανηθικότητας των ανθρώπων τους το απαγόρεψαν.
Οι αυτόχθονες Ινδιάνοι της Αμερικής επιδίωκαν την κορύφωση της έκστασης διαμέσω μίας διαδικασίας που ονόμαζαν «αναζήτηση οράματος».
Μετά από μεγάλη περίοδο προετοιμασίας και εξαγνισμού στην «καλύβα του ιδρώτα», ο δόκιμος έμενε μόνος σε ένα βουνό για τέσσερα μερόνυχτα δίχως τροφή και νερό. Κατά την διάρκεια των ημερών αυτών, ο σαμάνος καθόταν μέσα σε ένα μαγικό κύκλο που τον προστάτευε από τα πονηρά πνεύματα, και αναζητούσε το μυστικιστικό του όραμα, ψάλλοντας προσευχές και ιερά τραγούδια.
Μία άλλη πρακτική μυστηριακών σαμανιστικών τελετών στους αυτόχθονες της Αμερικής, ήταν ο χορός του ήλιου για τέσσερα μερόνυκτα, όπου ο δόκιμος χόρευε εκστατικά γύρω από το δένδρο του Ήλιου, έχοντας τρυπήσει το στέρνο του με ένα αιχμηρό κομμάτι από κλαδί κερασιάς. Ο σαμάνος Μάυρη Άλκη αναφέρει σχετικά με τις εμπειρίες από τα οράματα του:
«Η γαλήνη έρχεται στην ψυχή του ανθρώπου όταν συνειδητοποιήσει την συγγένεια του, την ενότητα του με το Σύμπαν και τις δυνάμεις του. Όταν συνειδητοποιήσει ότι στο κέντρο του σύμπαντος κατοικεί το Γουανάν Τάνκα, και ότι αυτό το κέντρο βρίσκετε στην πραγματικότητα παντού. Βρίσκεται στον καθένα μας» (2)
Οι αρχαίοι Έλληνες ήρθαν σε επαφή με τους σαμάνες μάγους διάμεσο των αποικιών στη Σκυθια, τον Βορρά και την χώρα των Υπερβόρειων πατρίδα του Απόλλωνα. Ο πιο διάσημος Έλληνας Σαμάνος ήταν ο Άβαρης ο οποίος έφτασε από τον βορρά πάνω σ' ένα βέλος. Λέγεται ότι μπορούσε να ζει δίχως τροφή για πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα, εξαφάνισε λοιμούς, πρόβλεψε σεισμούς, και δίδαξε τη λατρεία του υπερβόρειου Απόλλωνα.
Ο Αρισταίος ο Προκονήσιος εμφανιζόταν ταυτόχρονα σε πολλά μέρη και τόπους απομακρυσμένους ο ένας από τον άλλον, συνοδεύοντας συχνά με την μορφή κόρακα τον Απόλλωνα.
